Ocenianie kształtujące
linia


Ocenianie kształtujące – pierwsze kroki.
Opis zasad innowacji


Wszyscy mamy świadomość tego, iż ocenianie jest nierozerwalnym elementem procesu kształcenia. I choć istnieją stosowne zapisy w Rozporządzeniu MEN z dnia 30 kwietnia 2007r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, to jednak zdaniem większości nauczycieli, ocenianie jest niezwykle trudnym procesem, któremu towarzyszy wewnętrzny dyskurs, ciągłe wahania i refleksje. Dlatego też kłopoty z ocenianiem zmuszają pedagogów do poszukiwań nowatorskich procedur i narzędzi, w celu kompleksowego oceniania ucznia i uzyskiwania pełniejszego obrazu jego działań i końcowych efektów uczenia się.

Nowa podstawa programowa, która weszła w życie we wrześniu 2009r. poświęca wiele uwagi bieżącemu ocenianiu uczniów. Podkreśla m.in. aspekt podmiotowości ucznia, potrzebę informowania go o postępach w nauce oraz udzielania konkretnych wskazówek do dalszej pracy. W komentarzu do nowej podstawy programowej czytamy, iż „poza stosowaniem oceniania sumującego w postaci stopni lub punktów, nauczyciele powinni również stosować ocenianie kształtujące, w tym szczególnie informację zwrotną pomagającą uczniom się uczyć.”

Mając świadomość niezadawalających efektów obowiązującej dotychczas oceny podsumowującej, mierzącej tylko poziom wiedzy ucznia, podjęliśmy uchwałę o wdrożeniu elementów oceniania kształtującego w wybranej klasie pierwszej w trakcie całego cyklu edukacyjnego.

Swoją gotowość do wypróbowania nowych strategii działania w obszarze oceniania motywujemy głównie potrzebą podniesienia osiągnięć uczniów. Zależy nam na tym, aby ocenianie było integralną częścią nauczania wspierającego rozwój ucznia, a nie tylko efektem końcowym, który często nie motywuje uczniów do dalszej pracy i stawia ucznia na straconej pozycji. Ocena ma być wskazówką dla wszystkich – dla nauczyciela, ucznia, który chce się doskonalić i rodzica, który chce wspierać swoje dziecko. Chcielibyśmy, aby nauczyciel był przede wszystkim sojusznikiem uczniów, by pomagał im, doceniał ich wysiłki i wskazywał sposoby poprawy błędów. Jak wynika z licznych badań i raportów, dzięki poszczególnym elementom oceniania wspierającego nauczyciel ma szansę zmienić swoje podejście do nauczania. Mniej akcentuje nauczanie klasy, a bardziej – uczenie się uczniów.

Ocenianie kształtujące pozwala na realizację tych założeń bez konieczności dokonywania zmian w programie nauczania. Wszyscy nauczyciele biorący udział w tej innowacji ukończyli stosowny kurs w ramach wewnątrzszkolnego szkolenia poświęconego ocenianiu kształtującemu, niektórzy z nich stosują już wybrane jego elementy na swoich zajęciach. Stosowanie oceniania kształtującego będzie wymagało od nauczycieli zmiany organizacji procesu nauczania.

Poniżej przedstawiamy poszczególne elementy oceniania kształtującego, które będą obecne na wszystkich zajęciach dydaktycznych w wybranej klasie.
  • Zapoznanie rodziców uczniów z zasadami oceniania kształtującego.
    Przed wprowadzeniem planowanej innowacji konieczne jest zapoznanie rodziców z nowymi regułami tego sposobu pracy. Naszym zadaniem będzie uświadomienie im korzyści i zalet płynących z oceniania kształtującego. Szczególnie ważna będzie rozmowa na temat informacji zwrotnej, która zastąpi ocenę sumującą.

  • Budowanie w klasie atmosfery sprzyjającej uczeniu się.
    Zależy nam na tym, aby zmotywować uczniów do nauki poprzez docenienie ich wysiłków. Nasze działania będą zmierzać do tego, aby uczeń wierzył w siebie, był samodzielny, odpowiedzialny i świadomy uczenia się. Ocenianie kształtujące pomaga w tworzeniu takiej atmosfery.

  • Określenie celów lekcji i formułowanie ich w języku zrozumiałym dla uczniów.
    Nauczyciel formułuje cele, jak dawniej, jednak robi to nie tylko dla siebie, ale również dla uczniów. Podaje je w zrozumiałym dla klasy języku. Ostatnie minuty lekcji przeznacza się na sprawdzenie, czy zakładane cele zostały osiągnięte. Daje to i uczniom, i nauczycielowi jasne informacje, jaką wiedzę i umiejętność zyskały dzieci podczas lekcji.

  • Ustalenie wraz z uczniami kryteriów oceniania, czyli tego, na co nauczyciel będzie zwracał uwagę przy ocenianiu pracy ucznia.
    Jeśli przed przystąpieniem do wykonania zadania uczeń wie, co będzie podlegało sprawdzeniu, nie czuje się zaskoczony, kiedy otrzyma poprawione przez nauczyciela zadanie. Kryteria te otrzymują uczniowie nie tylko przed sprawdzianem, ale również przed wykonaniem pracy domowej. Nauczyciel, przygotowując dla swoich uczniów szczegółowy zestaw zagadnień, które należy opanować do sprawdzianu, daje tym samym sygnał, że nie zależy mu na przyłapaniu uczniów na niewiedzy. Jasne kryteria oceniania ustalane przy współpracy z wychowankami, wzbudzają w nich poczucie odpowiedzialności i bezpieczeństwa.

  • Rozróżnianie funkcji oceny sumującej i kształtującej.
    W ocenianiu kształtującym uczeń otrzymuje mniej stopni, a częściej informację zwrotną od nauczyciela czy kolegi. Informacja ta ma najczęściej postać komentarza pisemnego lub ustnego. Składają się na nią cztery elementy:
    • wypisanie mocnych stron pracy ucznia,
    • wynotowanie tego, co wymaga poprawy,
    • wskazówki przydatne do dokonania poprawy,
    • zalecenia do dalszej pracy.
    Ważnym aspektem informacji zwrotnej jest wskazanie mocnych stron pracy ucznia. Ocenianie powinno dawać dziecku szansę na podjęcie działania. Poprawioną według wskazówek pracę nauczyciel sprawdzi i ponownie zapisze w niej komentarz. Taka ocena prowokuje ucznia, zachęca go do podjęcia wyzwania, zmierzenia się z własnymi słabościami. Ocena sumująca zawiera zaledwie informację o tym, czy uczniowie w sposób zadowalający opanowali dany materiał, a więc dotyczy niejako samego ucznia. Natomiast ocena kształtująca jest oceną pracy ucznia.

  • Formułowanie przez uczniów pytań kluczowych (problemowych)
    Uczniowie będą musieli odpowiedzieć na te pytania po lekcji. Poprawne odpowiedzi będą świadczyły o zrozumieniu problemu postawionego na lekcji, nie tylko o wysłuchaniu i zapamiętaniu materiału. Nauczyciele będą stawiać takie pytania o „istotę sprawy”, skłaniające uczniów do samodzielnego myślenia i oceniania zjawisk.

  • Agnieszka Schneider
    Przewodnicząca zespołu nadzorującego realizację innowacji pedagogicznej